Czy dłużnik spełnia warunki ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Problem przyczyn niewypłacalności.




Pomimo faktu, że Nowa Upadłość Konsumencka 2014 nie przewiduje jako warunku ogłoszenia upadłości konsumenckiej wskazania przez dłużnika i uprawdopodobnienia okoliczności niezależnej i wyjątkowej od dłużnika  jako przyczyny stanu niewypłacalności, to nadal charakter zdarzenia będącego jej  źródłem jest kluczowy dla oddłużenia w upadłości konsumenckiej.

Otóż wina w niewypłacalności (umyślność bądź rażące niedbalstwo) stanowi przesłankę negatywną ogłoszenia upadłości konsumenckiej, która obliguje sąd upadłościowy do oddalenia wniosku o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej.  Istnienie zatem po stronie dłużnika winy w doprowadzeniu do swojej niewypłacalności musi być przedmiotem badania przez sąd w postępowaniu dowodowym.

Nie można więc w Nowej Upadłości Konsumenckiej 2014 ignorować znaczenia przyczyn niewypłacalności. I to w potrójnym znaczeniu:

  1. braku winy w niewypłacalności lub winy w powiększeniu stopnia niewypłacalności,
  2. istnienia związku przyczynowego pomiędzy niezawinioną przyczyną (przyczynami) a stanem niewypłacalności,
  3. wskazania przez dłużnika niezawinionej przyczyny (przyczyn) niewypłacalności pozostającej w związku przyczynowym ze stanem niewypłacalności musi być przyczyną zupełną i kompletną tzn. niewypłacalność nie może być skutkiem, nawet w części, innych okoliczności poza tymi wskazanymi przez dłużnika.

 

ZAWINIONA NIEWYPŁACALNOŚĆ PRZESZKODĄ OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI.

po pierwsze sąd upadłościowy będzie weryfikował oświadczenia dłużnika składającego wniosek oraz ustalał czy pierwotną przyczyną powstania stanu niewypłacalności po jego stronie nie była okoliczność przez tego dłużnika zawiniona bądź to w formie umyślności (…) bądź rażącego niedbalstwa (…) Trzema najczęstszymi przypadkami zawinionej niewypłacalności naszych klientów są:

1. popadnięcie dłużnika w tzw. spiralę zadłużenia przejawiającą się tym, że dłużnik posiadał dochody umożliwiające obsługę rat pożyczek gotówkowych do określonego momentu. Dłużnik w sposób zawiniony, w większości przypadków na skutek rażącego niedbalstwa, zaciągał kolejne zobowiązania w formie pożyczki gotówkowej już przy braku zdolności płatniczych. Pojawiające się trudności w spłacie rat pożyczki naprawiał zaciągnięciem kolejnego (kolejnych) zobowiązań w formie pożyczki gotówkowej. Niestety bardzo często celowość pożyczek gotówkowych bardzo trudno obronić pod kątem racjonalności decyzji finansowych. W większości przypadków pożyczki gotówkowe były spożytkowane na nadmierna konsumpcję.  Taki ciąg zdarzeń w sposób oczywisty musi skutkować oddaleniem wniosku o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej.

2. udzielenie osobie bliskiej zabezpieczenia jej pożyczki / kredytu w formie poręczenia. Dłużnik udzielił poręczenia na zabezpieczenie długu osoby bliskiej, która to osoba w chwili udzielenia tego poręczenia znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie była w stanie obsługiwać zaciągniętego zobowiązania. Celem zaciągnięcia nowego zobowiązania była właśnie spłata poprzednich. Dłużnik udzielający poręczenia miał świadomość trudnej sytuacji finansowej tej osoby bliskiej. Należy zatem przyjąć, że osoba udzielająca takiego poręczenia mogła spodziewać się, że będzie musiała spłacać zadłużenie osoby, na zabezpieczenie którego udzieliła zabezpieczenia. Ponadto, osoba udzielająca poręczenia nie miała realnej zdolności do obsługi tego zobowiązania w chwili jego udzielenia. Zbyt wysokie były koszty utrzymania tej osoby, które nie były brane pod uwagę przy weryfikacji jej zdolności kredytowej.  Takiej decyzji dłużnika nie sposób obronić w kategoriach racjonalnej decyzji finansowej.

3. Zaciągniecie zobowiązania w formie pożyczki gotówkowej celem przekazania gotówki ( często nawet bez spisania umowy pożyczki) osobie bliskiej bądź znajomej znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej. Pomimo posiadania zdolności kredytowej na zaciągnięcie  pożyczki gotówkowej osoba ta nie posiadała zdolności do regularnego obsługiwania zaciągniętego zobowiązania na wypadek niewypłacalności osoby, której środki pieniężne zostały przekazane. Wynikało to z wysokich realnych kosztów utrzymania siebie i członków rodziny. Osoba, której przekazano środki pieniężne obsługiwała raty pożyczki gotówkowej wyłącznie przez krótki czas i nie była w stanie zwrócić, nawet w formie rat miesięcznych, udzielonej mu pożyczki przez osobę, która zaciągnęła pożyczkę w banku. Tego typu działania mające na celu pomoc osobie nadmiernie zadłużonej musiały prowadzić do niewypłacalności pożyczkobiorcy bankowego.

Pomimo faktu, że – odmiennie niż w latach 2009-2014 – dłużnik składający wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie musi wykazywać istnienia okoliczności wyjątkowej i niezależnej od dłużnika jako przyczyny niewypłacalności to sąd w toku postępowania dowodowego będzie badał istnienie winy w niewypłacalności jako przesłanki oddalenia wniosku. Ma to ten skutek, że dłużnik nie tylko musi potrafić wykazać brak rażącego niedbalstwa (rzadziej umyślności) w powstaniu stanu niewypłacalności, ale również obronić przedstawioną historię własnej niewypłacalności pod kątem istnienia związku przyczynowego pomiędzy wskazaną niezawinioną przyczyną niewypłacalności a stanem niewypłacalności n.p. związek pomiędzy utratą dochodów na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę a trwałą utratą zdolności do spłaty swojego zadłużenia. Co więcej, wskazana przyczyna (przyczyny) niewypłacalności musi być jedyną przyczyną, poza którą nie występują inne, niewskazane przez dłużnika np. poza utratą pracy przyczyną niewypłacalności była nadmierna i nierozsądna konsumpcja skutkująca zwiększonymi wydatkami.

Podsumowując można krótko stwierdzić, że do oceny występowania winy w niewypłacalności wystarczy matematyka i logiczne myślenie.