Długi w parze z rozwodem. I wspólnym mieszkaniem. Częsty przypadek.




Połączenie wspólnego majątku małżeńskiego w postaci mieszkania ze wspólnym długiem w postaci kredytu hipotecznego na jego zakup, przy niewypłacalności jednego małżonka powodującej niewypłacalność drugiego, a to wszystko przy jednoczesnym rozpadzie pożycia małżonków. 

Jakie działania ma podjąć dłużnik niewypłacalny na skutek niewypłacalności swojego małżonka?

OPIS SPRAWY.

Wspólny małżeński dług wynikający z kredytu hipotecznego przeznaczonego na zakup mieszkania, które weszło do wspólności majątkowej małżeńskiej. Obydwoje małżonkowie w chwili jego zaciągnięcia posiadali wystarczające dochody do obsługi kredytu. Jeden z małżonków stracił dochody na skutek wypowiedzenia umowy o pracę bądź popada w niewypłacalność jako przedsiębiorca indywidualny i odchodzi od rodziny, co skutkuje zaprzestaniem spłaty rat kredytu przez tego małżonka. Drugi małżonek, który pozostał w mieszkaniu wraz z dziećmi nie jest w stanie samodzielnie obsługiwać rat kredytu, co skutkuje kolejną niewypłacalnością, oddalaną przez pewien czas dzięki pomocy rodziny.

Kredyt hipoteczny prawie zawsze jest denominowany w CHF, co skutkuje wyższą ratą kredytu oraz przerostem wartości kredytu do spłaty nad wartością mieszkania.

W znakomitej większości przypadków małżonkiem wykazującym się odpowiedzialnością jest kobieta. I to właśnie ze strony tych dłużników padają często zapytania o możliwe rozwiązania powstałej sytuacji, przy założeniu, że nie jest on zainteresowany dalszą samodzielną obsługą kredytu hipotecznego, a ponadto jest gotowy opuścić mieszkanie w celu jego sprzedaży na wolnym rynku bądź przekazania na rzecz banku-kredytodawcy. Małżonek ten uzyskuje dochody, lecz są one niewystarczające na pokrycie kosztów utrzymania rodziny oraz obsługę kredytu. W wielu sytuacjach zostaje wszczęta egzekucja komornicza, wynagrodzenie za pracę zostaje zajęte, a komornik przeprowadza czasochłonną egzekucję z nieruchomości.

Często mamy do czynienia z utrudnionym lub całkowitym brakiem kontaktu z małżonkiem, który opuścił rodzinę i mieszkanie.

Poza prawem własności mieszkania oraz dochodami z pracy małżonek nie posiada żadnego innego majątku.

Jedynym bankiem wyrażającym nieoficjalnie zgodę na przejęcie własności mieszkania pozostaje na chwilę obecną GETIN NOBLE BANK. Pozostałe banki wyrażają zgodę na samodzielną sprzedaż na wolnym rynku i natychmiastową spłatę pozostałej części kredytu bądź przekształceniem jej w pożyczkę niezabezpieczoną, na co naszego dłużnika również nie stać.

Na początku nadmienię, że małżonek, który utracił zdolność regulowania rat kredytu na skutek wcześniejszej niewypłacalności swojego małżonka stoi w korzystnym położeniu pod kątem przesłanek ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Nie można mu w żaden sposób zarzucić rażącego niedbalstwa w doprowadzeniu do niewypłacalności. Wszak odpowiedzialnym za utratę płynności jest małżonek, który utracił dochody i zaprzestał spłacania rat kredytu, opuścił rodzinę, a często również nie dokłada się do utrzymania rodziny.

Podział majątku  nie stanowi rozwiązania w niniejszej sytuacji. Sąd dokonuje bowiem podziału aktywów, a nie pasywów, a więc zobowiązań, w tym z tytułu kredytu hipotecznego.

Scenariusze prowadzenia opisanej sprawy różnią się w zależności od tego, czy przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej doszło do orzeczenia rozwodu, czy też nie.  

 

SĄD ORZEKŁ ROZWÓD.

Bardzo istotny jest termin prawomocnego orzeczenia rozwodu i czas jaki upłynął od tego momentu do chwili złożenia wniosku o upadłość konsumencką (Nowa Upadłość Konsumencka wchodzi w życie 31 grudnia 2014r.).

  1. Jeżeli sąd prawomocnie orzekł rozwód wcześniej niż na jeden rok przed datą złożenia wniosku.

W przypadku złożenia wniosku o upadłość w terminie przekraczającym jeden rok od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu rozdzielność majątkowa między byłymi małżonkami będąca jego skutkiem będzie skuteczna wobec masy upadłości, która powstaje z chwilą ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Skutkiem powstania rozdzielności majątkowej jest nowy rozkład prawa własności mieszkania: każdy z małżonków uzyskuje udział w tym prawie w wysokości 50 %. Będzie to oznaczać, że do masy upadłości małżonka składającego wniosek o upadłość wejdzie jedynie udział 50 % w prawie własności mieszkania. Pozostałe 50 % należące do drugiego małżonka nie będzie objęte upadłością konsumencką i będzie przedmiotem toczącego się przeciwko temu małżonkowi postępowania egzekucyjnego prowadzonego z nieruchomości przez komornika (na skutek wypowiedzenia umowy kredytu przez bank).

Dojdzie do bardzo niekorzystnego podziału egzekucji z jednego mieszkania między dwie odrębne procedury : egzekucję komorniczą z udziału jednego małżonka oraz upadłość konsumencką z udziału drugiego małżonka. Nie trudno przewidzieć, że  w żaden sposób nie wróży to skutecznego przeprowadzenia żadnej z tych procedur z uwagi na całkowity brak osób zainteresowanych nabyciem udziału w 50 % w prawie własności.  Tym samym szansa na szybkie przeprowadzenie upadłości konsumenckiej jest nikła – od czasu potrzebnego do spieniężenia majątku upadłego zależy ustalenie Planu Spłaty Wierzycieli, a tym samym oddłużenie. Jest to rozwiązanie bardzo niekorzystne biorąc pod uwagę cel działań niewypłacalnego małżonka, któremu komornik dokonał zajęcia wynagrodzenia, a więc oddłużenia. Dopiero z chwilą ustalenia Planu Spłaty Wierzycieli ustaje zajęcie komornicze na wynagrodzeniu, a upadły realnie zmierza w kierunku oddłużenia.

Jeżeli zatem rozdzielność majątkową będąca skutkiem orzeczenia rozwodu jest skuteczna wobec masy upadłości, a do masy upadłości wchodzi jedynie 50 % udział w prawie własności mieszkania, należy rekomendować takiej osobie późniejszy termin złożenia wniosku o upadłość konsumencką. Wniosek należałoby złożyć dopiero po skutecznej sprzedaży mieszkania przez komornika w ramach egzekucji. W ramach egzekucji komorniczej przedmiotem sprzedaży będą bowiem oba udziały należące do małżonków składające się na pełne prawo własności obciążone hipoteką banku. Dopiero egzekucja z udziałów należących do obydwu małżonków daje szansę na skuteczną licytację. Jednocześnie nie należy zapominać o informowaniu ewentualnych zainteresowanych zakupem na licytacji o zamiarze dobrowolnego opuszczenia mieszkania. Znacząco zwiększa to szanse powodzenia sprzedaży. Nie można zapomnieć również o niezwłocznym wszczęciu postępowania administracyjnego o wymeldowanie małżonka, który opuścił mieszkanie.

Kredyt pozostały do spłaty po częściowym zaspokojeniu wierzyciela – banku w ramach egzekucji będzie mógł być przedmiotem upadłości konsumenckiej i w konsekwencji umorzenia. Wniosek należy złożyć po sprzedaży mieszkania przez komornika. Co istotne, w ramach upadłości konsumenckiej syndyk nie będzie dokonywał likwidacji majątku trwałego upadłego, a jedynie podziału funduszów masy upadłości pochodzących z dochodów z wynagrodzenia jednego z małżonków, co znacząco skróci czas trwania całego postępowania.

 

2. Jeżeli sąd prawomocnie orzekł rozwód później niż jeden rok przed złożeniem wniosku.

W przypadku złożenia wniosku o upadłość w terminie nie przekraczającym jednego roku od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu rozdzielność majątkowa będąca jego skutkiem będzie bezskuteczna wobec masy upadłości, która powstaje z chwilą ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Będzie to oznaczało, że cały majątek wspólny małżeński (100% udziałów w prawie własności mieszkania) wchodzi do masy upadłości. Z chwilą bowiem ogłoszenia upadłości konsumenckiej jednego z małżonków majątek wspólny małżeński wchodzi do masy upadłości celem zaspokojenia wierzycieli upadłego małżonka.

Udziały w prawie własności należące zarówno do jednego małżonka (50%) jak i do drugiego małżonka (50%) wejdą do masy upadłości w celu ich likwidacji (spieniężenia) przez syndyka na zaspokojenie wierzycieli. Małżonek, który nie złożył wniosku o upadłość może dochodzić w upadłości konsumenckiej swoich roszczeń wynikających z udziału w majątku wspólnym poprzez ich zgłoszenie po ogłoszeniu upadłości sędziemu – komisarzowi.

 

NIE DOSZŁO DO ORZECZENIA ROZWODU

Najważniejszym skutkiem ogłoszenia upadłości wobec jednego z małżonków – jeżeli w małżeństwie panuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej – jest wejście całego majątku wspólnego małżonków do masy upadłości tego małżonka, wobec którego ogłoszono upadłość konsumencką. Zatem majątek wspólny wejdzie to masy  upadłości małżonka aktywnego, który złożył skuteczny formalnie i merytorycznie uzasadniony wniosek o upadłość konsumencką.

Bierny małżonek (przeważnie jest to małżonek mniej odpowiedzialny, który utracił dochody, opuścił rodzinę, i nie jest zainteresowany uporządkowaniem rodzinnej sytuacji prawnej, a zwłaszcza zmierzeniem się z problemem długów) natomiast będzie mógł jedynie skierować swoją wierzytelność o wypłatę należnego mu udziału w majątku wspólnym do masy upadłości w drodze zgłoszenia swojej wierzytelności sędziemu-komisarzowi.

 

WNIOSKI

Dla małżonka zajmującego mieszkanie bardziej korzystne od egzekucji komorniczej jest ogłoszenie upadłości konsumenckiej, pod warunkiem, że do masy upadłości wchodzi 100 % udziałów w jego prawie własności. Niższe koszty postępowania upadłościowego od egzekucyjnego, a także korzyści w postaci wsparcia w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu są ważnym argumentem.

Jednakże w sytuacji, jeżeli do masy upadłości miałby wejść jedynie udział w mieszkaniu (50%) na skutek rozdzielności majątkowej wynikającej z rozwodu skutecznej wobec masy upadłości to efektywniejszym rozwiązaniem pozostaje egzekucja komornicza, a dopiero w późniejszym etapie upadłość konsumencka. Taka kolejność jest możliwa z uwagi na brak obowiązku złożenia wniosku o upadłość konsumencką, a co za tym idzie,  brak wiążącego konsumenta terminu do złożenia wniosku o upadłość. Dłużnik nie może jednak w tym czasie zaciągać nowych zobowiązań, które zwiększyłyby stopień jego niewypłacalności, co stanowi negatywną przesłankę ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Jeżeli najważniejszym celem jest rozwód, a oddłużenie celem wtórnym, to dłużnik chcący złożyć wniosek o upadłość konsumencką winien to uczynić w terminie nie dłuższym niż 1 rok od chwili prawomocnego orzeczenia rozwodu bądź – jeżeli ten termin już upłynął – najpierw uczestniczyć w egzekucji komorniczej mieszkania. Dopiero jego skuteczna sprzedaż przez komornika otwiera drogę do skutecznego i sprawnego przeprowadzenia upadłości konsumenckiej.

Jeżeli najważniejszym celem jest sprzedaż mieszkania i oddłużenie należy skrupulatnie pilnować terminu orzeczenia rozwodu i upływu 1 roku od jego orzeczenia bądź wstrzymać się ze wszczęciem postępowania o rozwód.