Gdy przedsiębiorca nie złożył wniosku o upadłość, a chce złożyć wniosek o upadłość konsumencką. Klauzula słuszności.




Jeżeli niewypłacalny przedsiębiorca nie złożył w terminie właściwym wniosku o upadłość przedsiębiorcy, zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i wykreślił się z rejestru, po upływie roku czasu od chwili wykreślenia uzyskuje konsumencką zdolność upadłościową. Niestety ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie jest ani oczywiste ani proste. Konieczne jest bowiem wykazanie przez dłużnika, że względy słuszności – pomimo dopuszczenia się bezprawnego zaniechania jako przedsiębiorca – przemawiają za udzieleniem takiemu dłużnikowi przywileju upadłości konsumenckiej.

Brak złożenia wniosku o upadłość przedsiębiorcy stanowi przesłankę oddalenia wniosku o upadłość konsumencką. Ta negatywna przesłanka ma charakter czasowy oraz warunkowy. Obowiązuje jedynie w terminie 10 lat od chwili powstania stanu niewypłacalności oraz może zostać wyłączona poprzez wykazanie przez dłużnika, że za przeprowadzeniem konsumenckiego postępowania upadłościowego przemawiają względy słuszności lub względy humanitarne.

W poniższym wpisie chcę opisać okoliczności przemawiające za istnieniem WZGLĘDÓW SŁUSZNOŚCI PRZEMAWIAJĄCYCH ZA PRZEPROWADZENIEM KONSUMENCKIEGO POSTĘPOWANIA UPADŁOŚCIOWEGO  W SYTUACJI, GDY PRZEDSIĘBIORCA NIE ZŁOŻYŁ W OGÓLE WNIOSKU O UPADŁOŚĆ.

Jeżeli przedsiębiorca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej bądź nadal ją kontynuuje, a nie wykreślił się z rejestru przedsiębiorców musi tego dokonać i dopiero po upływie terminu 1 roku od wykreślenia ma możliwość zgłosić wniosek o upadłość konsumencką.

Te same zasady ogłoszenia upadłości konsumenckiej jak wobec byłych przedsiębiorców dotyczą członków zarządów spółek kapitałowych.

KLAUZULA SŁUSZNOŚCI W UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

Względy słuszności  to podstawowe, powszechnie akceptowane zasady przyzwoitego, godnego postępowania, jako ogólne reguły uczciwości obowiązujące wszystkich uczestników życia społecznego i obrotu gospodarczego. Klauzula względów słuszności wprowadza możliwość dokonywania przez sąd oceny z punktu widzenia ogólnych reguł moralnych (słuszności kontraktowej, uczciwości kupieckiej, lojalności wobec innych podmiotów) na podstawie całokształtu okoliczności sprawy.

Z całą pewnością wykluczona jest możliwość skutecznego powołania się na klauzulę słuszności w przypadku, gdy istnieją podstawy do orzeczenia wobec przedsiębiorcy zakazu prowadzenia działalności gospodarczej ani tym bardziej, gdy orzeczono zakaz wobec takiego przedsiębiorcy.

RZETELNY DŁUŻNIK MA SZANSĘ NA OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

Przedsiębiorca winien cechować się postawą właściwą rzetelnemu dłużnikowi tzn. moralność płatnicza musi być wysoka, a jego jedyną przewiną pozostaje fakt niezłożenia wniosku o upadłość w terminie właściwym, a zatem dopuszczenie się czynu bezprawnego poprzez zaniechanie wykonania obowiązku ustawowego określonego w art. 21 ust. 1 PUN.

Poniżej przedstawiam okoliczności oraz zachowania niewypłacalnego przedsiębiorcy (członka zarządu spółki), który nie złożył w ogóle wniosku o upadłość przedsiębiorcy, a które mogą stanowić podstawę do uznania za rzetelnego dłużnika jako objęte klauzulą słuszności:

  • Przyczyną niewypłacalności przedsiębiorcy był brak zapłaty należności, upadłość dłużnika,  oszustwo (złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa będzie pomocne).
  • W jakiej branży przedsiębiorca działał i w jakiej skali (najkorzystniejsze będzie tzw. samozatrudnienie, a następnie drobny przedsiębiorca)? Nie podejmował nadmiernego, niedopuszczalnego ryzyka w trakcie tej działalności.
  • Zachowanie dłużnika przed datą niewypłacalności – na progu niewypłacalności – czy podejmował działania chroniące interesy wierzycieli?
  • Dokonywane spłaty wierzycieli –  proporcjonalne bez wybiórczego zaspokajania – widoczny wysiłek i dobra wola dłużnika w spłacie wierzycieli.
  • Brak wybiórczego zaspokajania wierzycieli, w szczególności spłacania wierzyciela zabezpieczonego rzeczowo, przy braku płatności na rzecz wierzycieli niezabezpieczonych rzeczowo.
  • Dłużnik kierował pisma do wierzycieli o  zawarcie ugody / restrukturyzacje;  podpisanie takich umów jeszcze przed cesją wierzytelności na podmiot trzeci (kiedy wierzyciel uwzględnił już swoją stratę w cenie zbycia wierzytelności, a więc poniósł szkodę).
  • Dłużnik nie zatajał swojej sytuacji, co więcej, ujawnił wierzycielom sytuację majątkową tzn. stanu niewypłacalności, dochody i możliwości spłaty – realizował prawo wierzyciela do informacji o statusie majątkowym dłużnika i jego zmianie. Wierzyciele nie byli postawieni w stan niepewności co do perspektywy zaspokojenia swoich długów.
  • Dłużnik dobrowolnie dokonał zwrotu ruchomości do leasingodawcy.
  • Dłużnik podejmował realne starania mające na celu niedoprowadzenie do egzekucji generującej dodatkowe koszty postępowania. Starał się również nie doprowadzić do powstania tytułów egzekucyjnych ani wykonawczych.
  • Nie doszło do pokrzywdzenia wierzycieli – nie miały miejsca czynności prawne umniejszające majątek dłużnika; cały majątek dłużnika stał się przedmiotem egzekucji; dłużnik dokonał samodzielnej sprzedaży majątku na zaspokojenie wierzycieli po cenach rynkowych (korzystniejszych od ceny w egzekucji komorniczej) za zgodą wierzycieli rzeczowych.
  • Przyczyna niezłożenia wniosku o upadłość ma charakter niezawiniony bądź o lekkim stopniu zawinienia np. dłużnik to osoba na tzw. samozatrudnieniu, a niewypłacalność wystąpiła już po wykreśleniu z rejestru i nie wiedziała, że ciągle przysługuje jej zdolność upadłościowa dla przedsiębiorcy bądź udzielono jej niewłaściwej porady prawnej przez profesjonalistę.
  • Po dacie niewypłacalności dłużnik krótko kontynuował działalność gospodarczą bądź  niezwłocznie zaprzestał jej prowadzenia.
  • Dłużnik nie generował nowych długów po dacie niewypłacalności lub nie pogłębiał stopnia niewypłacalności, w szczególności nie doprowadził do naliczania obowiązkowych składek ZUS.
  • Stała dobrowolna spłata wierzycieli, nawet po ustaniu działalności gospodarczej, np. z wynagrodzenia, nawet w ramach egzekucji.
  • Podejmował próby restrukturyzacji przedsiębiorstwa (majątek, zatrudnienie, zarządzenie).
  • Dłużnik korzystał z usług profesjonalistów w zakresie doradztwa prawnego.
  • Dłużnik nie unikał – jeżeli już do niej doszło – egzekucji;  poddał się jej całkowicie.
  • Skuteczne, lecz niewystarczające poprawienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa na skutek restrukturyzacji.
  • Brak szkody po stronie wierzycieli na skutek niezłożenia wniosku tzn. wierzyciel w hipotetycznym postępowaniu upadłościowym wszczętym w terminie właściwym nie otrzymałby z majątku dłużnika zaspokojenia swej wierzytelności (przedsiębiorcy bez majątku trwałego).
  • Dłużnik złożył spóźniony wniosek o upadłość przedsiębiorcy. Spóźniony, ale zawsze wprowadził reguły wspólnego zaspokajania roszczeń wszystkich wierzycieli w ramach postępowania upadłościowego. Porównanie zaspokojenia wierzycieli w opóźnionym postępowaniu upadłościowym a hipotetycznym postępowaniem na skutek wniosku złożonego w terminie właściwym wskazuje na brak / małą stratę poniesioną przez wierzycieli.
  • Pomimo braku wniosku o upadłość przedsiębiorcy komornik w egzekucji sprzedał cały majątek dłużnika i zaspokoił częściowo wierzycieli. Istotne jest, aby w egzekucji uczestniczyli wszyscy wierzyciele (wiedzieli o egzekucji z majątku dłużnika), którzy uczestniczyliby w postępowaniu upadłościowym.
  • Status majątkowy dłużnika. Całkowity brak majątku trwałego dłużnika nie pozwoliłby w żadnym stopniu zaspokoić wierzycieli, a dłużnik nie generował zadłużenia po dacie niewypłacalności.

Powyższe zachowania dłużnika spowodowały, że pomimo braku przeprowadzenia postępowania upadłościowego podstawowe cele i założenia upadłości dla przedsiębiorców (maksymalizacja zaspokojenia wierzycieli oraz sprawiedliwy podział majątku dłużnika między wierzycieli) zostały zrealizowane. Innymi słowy, brak przeprowadzenia upadłości przedsiębiorcy w sensie formalnym nie pogorszył możliwości realnego zaspokojenia wierzycieli. Wtedy dopiero wartości moralne zawarte w klauzuli słuszności uzyskują moc zdolną do przełamania formalnej bezprawności zaniechania dłużnika.

Wystąpienie części z powyższych okoliczności pozwala dłużnikowi powoływać się na klauzulę słuszności otwierającą mu drogę do ogłoszenia upadłości konsumenckiej pomimo niewykonania obowiązku ustawowego obciążającego go wcześniej jako przedsiębiorcę.