Nowa upadłość konsumencka 2014. Projekt założeń projektu zmian ustawy




Poniżej przedstawiam treść projekt założeń projektu zmian w Prawie upadłościowym i naprawczym w zakresie upadłości konsumenckiej w wersji z dnia 24 lipca 2013 r. jako swego rodzaju rekapitulację wcześniejszych wpisów.

Wprowadzone zostaną istotne zmiany w postępowaniu upadłościowym wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej,oparte na założeniu, że postępowanie to ma zostać „udrożnione” i zmierzać do uregulowania sytuacji ekonomicznej konsumenta w sposób, który umożliwi mu powrót do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie (tzw. nowy start). Zakłada się, że z nowych przepisów będzie mógł skorzystać szerszy krąg podmiotów. W tym celu należy ograniczyć bariery w dostępie do postępowania, które w obecnym stanie prawnym skutkują tym, że liczba postępowań wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej jest bardzo niska.

W związku z powyższym proponuje się następujące zmiany:

a)                  W zakresie przesłanek wszczęcia postępowania upadłościowego związanych z ustaleniem przyczyn niewypłacalności proponuje się odejście od wąskiego, a zarazem nieostrego kryterium okoliczności „wyjątkowych” i „niezależnych od dłużnika” (art. 4913 ust. 1 p.u.n.). Ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej powinno być wykluczone tylko w tych przypadkach, w których dłużnik doprowadził do niewypłacalności lub zwiększył stopień już istniejącej niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Zmiana ta będzie oznaczała liberalizację przesłanek ogłoszenia upadłości, jak też ich oparcie na kryteriach mających lepszą podstawę w prawie cywilnym. Jednocześnie odniesienie się już w przesłance ogłoszenia upadłości do przypadków zwiększenia przez dłużnika stopnia już istniejącej niewypłacalności pozwoli na rezygnację z obecnych negatywnych przesłanek zaciągnięcia zobowiązania przez dłużnika będącego już w stanie niewypłacalności oraz rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie konsumenta lub za jego zgodą (art. 4913 ust. 1 p.u.n.). Automatyzm w wykluczaniu oddłużenia z tych powodów w wielu przypadkach jest krzywdzący dla dłużnika (np. zaciągnięcie kredytu konsolidacyjnego, rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron w celu podjęcia lepiej płatnego zajęcia). Wskazane jest zatem ich zastąpienie ogólną przesłanką umożliwiającą sądowi kompleksową ocenę zachowania dłużnika zarówno na przedpolu niewypłacalności, jak i po jej wystąpieniu;

b)                 Modyfikacja i ograniczenie negatywnych przesłanek ogłoszenia upadłości z art. 4913 ust. 2 p.u.n. Przesłanki te zostaną ograniczone do przypadków wskazujących na nierzetelność dłużnika, w szczególności stwierdzoną na podstawie odmowy oddłużenia we wcześniejszym postępowaniu lub uznania przez sąd czynności dłużnika za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli;

c)                  Wprowadzenie nowej, negatywnej przesłanki wszczęcia postępowania, tj. niedochowania przez dłużnika obowiązku złożenia w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie, gdy prowadził działalność gospodarczą. Regulacja ta będzie dotyczyć byłych przedsiębiorców oraz reprezentantów osób prawnych, którzy mieli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Celem jego wprowadzenia jest ograniczenie ryzyka obejścia prawa przez byłych członków zarządu czy byłych przedsiębiorców, którzy mogliby unikać odpowiedzialności odszkodowawczej za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości poprzez „ucieczkę” w upadłość konsumencką;

d)                 Umożliwienie sądowi uwzględnienia wniosku o ogłoszenie upadłości mimo zaistnienia pewnych negatywnych przesłanek ogłoszenia upadłości, gdy będzie to uzasadnione szczególnymi okolicznościami;

e)                  Wprowadzenie możliwości wszczęcia postępowania w przypadku, gdy niewypłacalny konsument ma jednego wierzyciela (obecnie możliwe w sytuacji, kiedy dłużnik ma co najmniej dwóch wierzycieli);

f)                   Uproszczenie wymogów formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości;

g)                  Wprowadzenie szczególnych zasad ustalania wynagrodzenia syndyka;

h)                  Wprowadzenie możliwości tymczasowego pokrywania kosztów postępowania przez Skarb Państwa w przypadku, gdy majątek dłużnika ani jego bieżące wynagrodzenie nie wystarczają na pokrycie tych kosztów. Wierzytelność Skarbu Państwa z tego tytułu będzie uwzględniana w planie spłaty wierzycieli, co zapewni w większości przypadków odzyskanie przez Skarb Państwa tymczasowo wyłożonych środków. Od tej zasady będzie można odejść jedynie w razie odstąpienia od ustalenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań bez planu spłaty (możliwego wyjątkowo w sytuacji oczywistego braku jakichkolwiek zdolności zarobkowych upadłego)[1];

i)                    Rezygnacja z dokonywania ogłoszeń w prasie oraz przeniesienie wszelkich obwieszczeń dokonywanych w postępowaniu do CRU;

j)                   Wprowadzone zostaną nowe etapy i warianty przebiegu postępowania upadłościowego. Postępowanie upadłościowe prowadzone wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej będzie podzielone na trzy zasadnicze etapy:

– Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości – kończąc ten etap sąd wyda postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym sąd może jednocześnie dopuścić dłużnika do zawarcia układu z wierzycielami;

– Właściwe postępowanie upadłościowe, prowadzone w celu zaspokojenia wierzycieli. W razie dopuszczenia dłużnika do zawarcia układu będzie się ono toczyło według odpowiednio stosowanych przepisów Prawa upadłościowego o układzie w upadłości, z drobnymi modyfikacjami uwzględniającymi fakt, że dłużnik nie jest przedsiębiorcą. Układ może przewidywać także częściową likwidację majątku dłużnika, jak również umożliwić dłużnikowi uzgodnienie z wierzycielami rozwiązania zakładającego zachowanie przez niego lokalu mieszkalnego. W postępowaniu obejmującym likwidację majątku dłużnika przy likwidacji mieszkania upadłemu zostanie na jego wniosek wydzielona kwota odpowiadająca przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego za okres od 12 do 24 miesięcy;

– Ustalenie planu spłaty, wykonanie planu spłaty i umorzenie zobowiązań (spłata w okresie maksymalnie 36 miesięcy, fakultatywne uchylenie planu przez sąd). Planu spłaty nie ustala się w sytuacji, gdy doszło do zawarcia i zatwierdzenia układu. Układ pełni bowiem funkcje analogiczne do planu spłaty, regulując kompleksowo kwestię zobowiązań upadłego. Przepisy o wykonywaniu układu pełnią funkcję analogiczną do przepisów o wykonaniu planu spłaty. Planu spłaty nie ustala się również w sytuacji, gdy sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje na niemożność dokonania jakichkolwiek spłat (np. przewlekła nieuleczalna choroba pozbawiająca zdolności zarobkowania). W tym ostatnim przypadku sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty, a ewentualnymi tymczasowo pokrytymi przez Skarb Państwa kosztami postępowania upadłościowego ostatecznie obciąża się Skarb Państwa;

k)                  Wprowadzenie nowych regulacji dotyczących umorzenia postępowania (art. 4914 p.u.n.) polegających na:

– fakultatywności umorzenia postępowania,

– obowiązku wysłuchania upadłego i syndyka,

– możliwości umorzenia postępowania w razie ujawnienia już po ogłoszeniu upadłości takiego zachowania upadłego, które wykluczałoby ogłoszenie upadłości konsumenckiej ab initio,

– możliwości umorzenia postępowania na wniosek upadłego (odpowiednio na zgodny wniosek małżonków, jeśli sprawy były połączone do wspólnego rozpoznania).

l)                    Wyłączenie możliwości umorzenia postępowania z powodu braku majątku wystarczającego na pokrycie jego kosztów lub na zgodny wniosek wierzycieli;

m)                Złagodzenie zakazu powtórnego oddłużenia w okresie 10 lat – w miejsce absolutnego zakazu wprowadzi się fakultatywną negatywną przesłankę ogłoszenia upadłości w postaci upływu 10 lat od poprzedniego skorzystania przez upadłego z umorzenia zobowiązań w postępowaniu upadłościowym, chyba że do niewypłacalności upadłego doszło pomimo dochowania przez niego należytej staranności. Propozycja ta wynika z potrzeby uwzględnienia w upadłości konsumenckiej koncepcji tzw. zasłużonego nowego startu, analogicznej do koncepcji „nowej szansy” w przypadku przedsiębiorców[2]);

n)                  Liberalizacja zasad dokonywania przez upadłego czynności prawnych w okresie wykonywania planu spłaty. Wprowadzony zostanie zakaz podejmowania czynności, które mogłyby znacznie pogorszyć zdolność upadłego do wykonania planu spłaty. W szczególnie uzasadnionych przypadkach (jak np. konieczność poniesienia znacznych wydatków w związku z leczeniem) sąd będzie miał możliwość wyrażenia zgody na taką czynność, albo jej zatwierdzenia;

o)                  Uelastycznienie zasad wykonywania planu spłaty oraz jego zmiany. W szczególności, uchylenie planu spłaty równoznaczne z odmową oddłużenia powinno być stosowane jedynie w razie poważnych naruszeń obowiązków upadłego. Zmiana planu spłaty powinna być dopuszczalna także w przypadku trwałych przeszkód w jego wykonywaniu. W skrajnych niezawinionych przez upadłego dłużnika przypadkach (np. ciężka choroba pozbawiająca upadłego zdolności zarobkowania) sąd powinien mieć możliwość uchylenia planu spłaty z jednoczesnym umorzeniem jego pozostałych niezaspokojonych zobowiązań.

Zmianom w p.u.n. towarzyszyć też będzie zmiana w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewidująca obniżenie z 200 zł do 40 zł opłaty od wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.


[1] W takiej sytuacji sąd obciąży tymczasowo wyłożonymi kosztami Skarb Państwa. Wobec planowanej rezygnacji z płatnych obwieszczeń nie będą to jednak koszty wysokie – według szacunkowych obliczeń nie powinny one przekroczyć kwoty ok. 2-3 tys. zł w przypadku jednego postępowania, a w przypadku osób nie posiadających jakiegokolwiek majątku nadającego się do likwidacji mogą być nawet niższe niż 1.000 zł,

[2]) Patrz: dokument opracowany w Ministerstwie Gospodarki pt. „Polityka nowej szansy”.