Upadłość konsumencka | Nowa Upadłość Konsumencka 2019, czyli „Wielkie Czyszczenie”. Ocena projektu nowelizacji.
450
post-template-default,single,single-post,postid-450,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,select-child-theme-ver-1.0.0,select-theme-ver-4.5,menu-animation-underline,wpb-js-composer js-comp-ver-5.5.2,vc_responsive

Nowa Upadłość Konsumencka 2019, czyli „Wielkie Czyszczenie”. Ocena projektu nowelizacji.

DOSTĘPNOŚĆ, PEWNOŚĆ, CZAS, KOSZT. 

 

Nowelizacja przepisów o Upadłości Konsumenckiej, jaka jest obecnie procedowana w Ministerstwie Sprawiedliwości, a która wejdzie w życie w roku 2019 będzie wielkim wydarzeniem dla wszystkich niewypłacalnych osób fizycznych. Tak jak nowelizację z roku 2015 określałem mianem Rewolucji Oddłużania to nadchodzące zmiany można określić terminem Wielkiego Czyszczenia. Wielkiego Czyszczenia Złogów, czyli tego co zalega,  odłożyło się w społeczeństwie w postaci wielkiej góry niespłacalnych i niespłacanych długów osób fizycznych przez ostatnie ponad 25 lat. Możliwe efekty nowelizacji i jej skalę można nawet przyrównać do generalnego aktu abolicji zadłużenia osób niewypłacalnych. Długów obciążających zarówno przedsiębiorców indywidualnych jak i osoby nigdy nie prowadzące działalności gospodarczej. Również byłych członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

Zależy mi na przeprowadzeniu analizy nowelizacji pod kątem czterech powyższych wskaźników korzyści dla niewypłacalnego dłużnika.

Czy na pewno odróżniasz dwa orzeczenia : ogłoszenie upadłości konsumenckiej od umorzenia zobowiązań niewykonanych w postępowaniu upadłościowym?

Przepisy upadłości konsumenckiej obowiązujące latach 2015-2018 nadawały kluczowe znaczenie postanowieniu sądu o ogłoszeniu upadłości, które dzięki konieczności oceny przez sąd rzetelności dłużnika i jego ewentualnej winy w niewypłacalności, czyniły to orzeczenie podstawowym warunkiem późniejszego postanowienia o umorzeniu zobowiązań. Z chwilą ogłoszenia upadłości z dużą doza prawdopodobieństwa graniczącego z pewnością upadły mógł przyjąć, że zostanie oddłużony bądź to po wykonaniu PSW bądź bez ustalania PSW. Nowa Upadłość Konsumencka 2019 czyni z ogłoszenia upadłości konsumenckiej wyłącznie orzeczenie otwierające dostęp do późniejszego oddłużenia, a oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości będzie występować wyjątkowo (automatyzm ogłaszania upadłości). Natomiast ryzyko braku oddłużenia bądź znaczącego wydłużenia czasu trwania całego postępowania – pomimo ogłoszonej upadłości konsumenckiej – radykalnie wzrośnie. Dlatego bardzo ważne jest, aby przy ocenie nadchodzącej nowelizacji prawidłowo posługiwać tymi dwoma instytucjami – odróżniać postanowienie o ogłoszeniu upadłości (czyniące z dłużnika upadłego, a z jego majątku masę upadłości likwidowaną przez syndyka, zmieniające całą jego sytuację prawną i uruchamiające postępowanie upadłościowe analogicznie do postanowienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego) od postanowienia o umorzeniu zobowiązań (jako najważniejszego celu całego postępowania upadłościowego, gdy niespłacone zobowiązania wygasają przymusowo z mocy orzeczenia sądu) występującego w jednym z kilku możliwych form w zależności od modelu upadłości konsumenckiej.

Całkowity priorytet oddłużenia osoby fizycznej.

Oddłużenie, czyli umorzenie zobowiązań upadłego, stanie się bezwzględnie dominującym celem konsumenckiego postępowania upadłościowego. To przede wszystkim rezygnacja z przesłanki winy w niewypłacalności, czyli doprowadzenia / istotnego zwiększenia niewypłacalności umyślnie bądź na skutek rażącego niedbalstwa,  jako podstawy do oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. To całkowity prymat interesów dłużnika nad interesami wierzycieli. Jest to otwarcie drogi do oddłużenia dla znakomitej większości osób niewypłacalnych niezależnie od przyczyn powstania stanu niewypłacalności. Pomimo tego, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej nadal pociąga za sobą dotychczasowe skutki prawne nie zawiera w sobie sądowej oceny ewentualnej winy i moralności płatniczej dłużnika. Ta ocena będzie formułowana jednakże później na etapie tzw. właściwego postępowania upadłościowego w ramach ustalania Planu Spłaty Wierzycieli. Jej ustalenie będzie miało wyłącznie skutek w postaci wydłużenia okresu trwania Planu Spłaty Wierzycieli (dalej: PSW). Brak tej przesłanki oddalenia wniosku w przypadku zawinionego, a więc celowego doprowadzenia do niewypłacalności, stanowić będzie „opcję atomową upadłości”, wcześniej całkowicie nawet intelektualnie nie do pomyślenia. Może to mieć niestety negatywne konsekwencje w zakresie pewności obrotu prawnego i może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej.

Ujednolicenie statusu prawnego niewypłacalnych osób fizycznych.

Dotychczasowe różnice występujące pomiędzy osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą (przedsiębiorcy) a osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej (konsumenci) ewidentnie premiują status prawny niewypłacalnych konsumentów. Przede wszystkim w przypadku niewypłacalnych przedsiębiorców, wobec których ogłoszono upadłość nie można umorzyć zobowiązań bez ustalenia PSW, co jest możliwe w przypadku upadłości konsumenckiej. Ponadto w upadłości przedsiębiorcy nie ma możliwości uzyskania przez upadłego kwoty odpowiadającej czynszowi najmu lokalu mieszkalnego po dokonaniu przez syndyka sprzedaży nieruchomości, w której upadły zamieszkiwał. Te dwie sytuacje zostaną ujednolicone i upadli przedsiębiorcy uzyskają te same uprawnienia, które posiadają obecnie konsumenci.

Instrumenty ochrony interesów wierzycieli bardzo silne.

Wbrew pozorom wierzyciele otrzymali w nowelizacji bardzo konkretne i silne zachęty do aktywności w postępowaniu upadłościowym oraz instrumenty do walki z nierzetelnymi dłużnikami (upadłymi). Kwestię oddłużenia w upadłości konsumenckiej oddano niejako swobodnej grze, czy nawet walce, wierzycieli z dłużnikami. Wierzyciele wcale nie są tutaj na straconej pozycji. Konsumenckie postępowanie upadłościowe staje się bardziej ryzykowne i niebezpieczne dla nieuczciwych, nierzetelnych i niestarannych upadłych. Przewidywalne składanie licznych wniosków pisanych bez pogłębionej analizy sytuacji prawnej dłużnika i bez scenariusza na całe postępowanie upadłościowe będzie skutkować wcale licznymi sukcesami wierzycieli w postaci umorzenia postępowania upadłościowego.  Ponadto wierzyciele posiadać będą narzędzia do wstrzymania oddłużenia – pomimo ogłoszenia upadłości konsumenckiej – na długi okres czasu. Zatem ostateczny efekt postępowania upadłościowego będzie zależał głównie od aktywności wierzyciela.

Transparentność postępowania upadłościowego. Krajowy Rejestr Zadłużonych.

Nowa Upadłość Konsumencka 2019 musi być rozpatrywana łącznie z przepisami o Krajowym Rejestrze Zadłużonych mającymi wejść w życie również w 2019 roku. Rejestr ten w sposób oczywisty wpłynie na postawę wierzycieli w postępowaniu (dostępność informacji o postępowaniu i sytuacji majątkowej dłużnika oraz zachęta do aktywności) oraz ograniczy możliwości dłużników w podejmowaniu pewnych działań, które dzisiaj są dostępne. Chociażby w zakresie ponownego składania wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej w sądzie innej właściwości miejscowej oraz skutków umorzenia postępowania upadłościowego.

Postępowanie upadłościowe staje się bardziej złożone i skomplikowane.

Opinia sędziów sądów upadłościowych o nowelizacji potwierdza, że postępowanie będzie „znacznie bardziej rozbudowane i skomplikowane od obecnego modelu upadłości”. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej staje się jedynie orzeczeniem otwierającym postępowanie upadłościowe po stwierdzeniu statusu osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej, jej niewypłacalności oraz braku kwalifikowanych postaci nierzetelności dłużnika stwierdzonych orzeczeniami sądowymi. Kluczowe kwestie będą jednak roztrząsane już w trakcie postępowania przy udziale wierzycieli już po ogłoszeniu upadłości. Postępowanie po ogłoszeniu upadłości staje się bardziej skomplikowane i wymagające od dłużnika większego wysiłku i zaangażowania. To będzie trudniejsza niż wcześniej gra procesowa z wierzycielami.

Zwiększenie rygoryzmu w ocenie postępowania dłużnika (upadłego).

Całkowita liberalizacja przesłanek ogłoszenia upadłości konsumenckiej, a więc poszerzenia dostępności oddłużenia dla osób fizycznych  niewątpliwie będzie skutkować większym rygoryzmem w ocenie nierzetelnego postępowania upadłego, tak przed złożeniem wniosku jak i w toku postępowania upadłościowego. Będzie to skutkować zwiększoną liczbą umorzonych postępowań.  Podniesienie oczekiwań wobec dłużników (upadłych) będzie skutkować praktycznym zniesieniem stosowania przesłanki względów słuszności (obecnie stosowanych bardzo niechętnie) oraz rzadszym stosowaniem przesłanki względów humanitarnych.

Zwiększenie ryzyka dla upadłego – ryzyka umorzenia postępowania.

To nie doprowadzenie do ogłoszenia upadłości konsumenckiej stanie się wyzwaniem dla dłużnika, lecz doprowadzenie do oddłużenia – przebrnięcie przez postępowanie po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Umorzenie postępowania upadłościowego wbrew woli upadłego, w mojej ocenie, zastąpi wcześniejsze oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Umorzenie postępowania ma dalej idące skutki dla dłużnika, bowiem wyłącza go z możliwości ogłoszenia upadłości na kolejne 10 lat, a jawność tego faktu – dzięki Krajowemu Rejestrowi Zadłużonych – uczyni ją barierą nie do ominięcia.

Aktywność wierzycieli ulegnie zwiększeniu.

Zachęty kierowane do wierzycieli celem zwiększenia ich aktywności w postępowaniu upadłościowym w postaci dania im narzędzi umorzenia postępowania upadłościowego, wstrzymania oddłużenia na czas trwania równoległych procesów oraz Krajowy Rejestr Zadłużonych będą skuteczne. Na pewno dotyczy to grupy wierzycieli prywatnych, mniej instytucjonalnych, czyli instytucji finansowych. Konieczna będzie bardziej wnikliwa analiza przez dłużnika kategorii jego wierzycieli oraz ich możliwych działań generujących ryzyko niepowodzenia.

Zwiększenie roli syndyka.

Syndyk, oprócz dotychczasowych funkcji, otrzymał dodatkowe, które czynią jego osobę kluczową dla powodzenia całego postępowania. Przede wszystkim syndyk będzie przygotowywał projekt Planu Spłaty Wierzycieli bądź ustalał istnienie przesłanek oddłużenia bez ustalenia PSW, oraz będzie opisywał przyczyny powstania stanu niewypłacalności (istnienie winy w niewypłacalności), czym decydować będzie o długości ewentualnego PSW. Obowiązki w tym zakresie zostały przesunięte z sędziego – komisarza do syndyka. Czas pokaże jak wpłynie to na relacje upadły – syndyk. Ponadto to do syndyka będą kierowane pisma o zgłoszeniu wierzytelności, co ma w założeniu odciążyć sądy.

Różne opcje oddłużenia.

Obecnie istniejące modele oddłużenia pod względem przesłanek i momentu oddłużenia, czyli po wykonaniu PSW oraz umorzenie bez ustalenia PSW – zostały znacząco zmienione i rozbudowane. Powstały trzy rodzaje upadłości konsumenckiej różniące się przebiegiem postępowania, a umorzenie zobowiązań upadłego jest możliwe na każdym z etapów postępowania:

  1. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Czyli równocześnie z ogłoszeniem upadłości (2 formy oddłużenia: umorzenie warunkowe i umorzenie zwykłe)
  2. Likwidacja majątku. Czyli po zakończeniu likwidacji majątku bez ustalania PSW (dwie formy oddłużenia: warunkowe umorzenie i umorzenie zwykłe)
  3. Po wykonaniu Planu Spłaty Wierzycieli. Czyli po zakończeniu wykonywania PSW (dwie formy oddłużenia, gdzie maksymalny okres trwania PSW: 36 miesięcy albo 84 miesiące) .

Te wszystkie możliwe scenariusze postępowania należy przeanalizować przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Dlatego rośnie znaczenie uprzedniej analizy sytuacji prawnej dłużnika i stworzenia scenariusza postępowania.

Pogorszenie położenia członków zarządu spółki z o.o. w porównaniu do indywidualnych przedsiębiorców

Członkowie zarządu spółki z o.o. znajdą się w gorszym położeniu niż niewypłacalni przedsiębiorcy indywidualni. Obarczono ich większą odpowiedzialnością i ponoszą większe ryzyko braku dostępu do oddłużenia na skutek niezłożenia obowiązkowego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. A dzieje się to na skutek ustanowienia przesłanką oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej prawomocnego skazania z dłużnika będącego członkiem zarządu wyrokiem sądu karnego z art. 586 K.s.h.: Kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki – podlega karze grzywny, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  Jeżeli proces karny toczyć się będzie równolegle do postępowania upadłościowego to sąd wstrzyma wydanie postanowienia o ustaleniu PSW albo postanowienia o umorzeniu zobowiązań bez ustalenia PSW do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego. W przypadku prawomocnego skazania upadły zostanie pozbawiony możliwości umorzenia zobowiązań, a postępowanie upadłościowe ograniczy się do etapu likwidacji majątku przez syndyka. Należy się spodziewać zwiększenia liczny zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 586 K.s.h. Jednakże należy również podkreślić, że liberalizacja przesłanek ogłoszenia upadłości konsumenckiej czyni art. 299 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 116 Ordynacji podatkowej o subsydiarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zobowiązania spółki bezużytecznym. Wszystkie bowiem zobowiązania, które przejdą na osobę członka zarządu zostaną objęte oddłużeniem w upadłości konsumenckiej. Brak bowiem terminowego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. przestanie być przesłanką oddalenia wniosku o ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Postępowania upadłościowe nie będą szybsze.

Wielkie czyszczenie złogów, a więc ogłaszanie upadłości osób niewypłacalnych od lat 90-tych, oraz obsługa aktualnych niewypłacalności osób fizycznych przy oddaleniu wniosku jako wyjątku będzie musiała skutkować zatorami w rozpoznawaniu spraw. Uwagi sędziów wydziałów upadłościowych do projektu ustawy  mówią wręcz o tym, że „wydziały upadłościowe są w stanie absolutnej zapaści, którą jedynie pogłębi wprowadzenie proponowanej zmiany” i grozi im „paraliż”. Liczba złożonych wniosków osób liczących na łatwe, tanie i proste ogłoszenie upadłości, a „później jakoś to będzie”, prawie na pewno przerośnie możliwości logistyczne wydziałów upadłościowych. Ponadto należy wskazać na inne przyczyny niewątpliwego wydłużenia czasu trwania postępowania:

  • wstrzymywanie oddłużenia na wniosek wierzyciela na czas toczącego się równolegle określonego procesu przeciwko upadłemu,
  • zasadą będzie ustalanie PSW oraz wydłużenie czasu jego trwania, a więc obsługa sądowa całego postępowania,
  • dodatkowe czynności sądu po ogłoszeniu upadłości, m.in. rozpatrywanie wniosku małżonka upadłego o ochronę jego udziału w majątku wspólnym, który wszedł do masy upadłości, czy wniosku upadłego o zmniejszenie części jego dochodu wchodzącego do masy upadłości,
  • brak przewidzianych nowych etatów sędziowskich, referendarskich czy sekretarskich.

Czynników mogących realnie przyspieszyć proces oddłużenia w upadłości konsumenckiej przewidziano niezbyt wiele. Dokonywanie zgłoszeń wierzytelności do syndyka, zwiększenie roli syndyka, możliwość powołania tymczasowego nadzorcy sądowego przed ogłoszeniem upadłości,  dopuszczenie referendarzy sądowych, model upadłości przewidujący ogłoszenie upadłości z równoczesnym oddłużeniem, to wszytko nie posiada wystarczającego potencjału usprawnienia postępowania upadłościowego. Upadłość konsumencka, wielce prawdopodobne, zyska negatywny obraz społeczny z racji jej przewlekłości. Inną kwestią pozostaje, że pewne działania dłużnika jeszcze przed złożeniem wniosku mogą wpłynąć na sprawność późniejszego postępowania.

Zasadą będzie ustalanie Planu Spłaty Wierzycieli.

Obecnie umorzenie zobowiązań bez ustalania PSW wynosi niecałe 50 procent wszystkich oddłużeń. Zwiększy się liczba oddłużonych osób fizycznych po wykonaniu PSW, a to na skutek dopuszczenia do upadłości konsumenckiej osób dotychczas wykluczonych z tej możliwości z uwagi na ich winę w doprowadzeniu / istotnym pogłębieniu niewypłacalności. Zatem wszystkie osoby dotychczas wykluczone z dostępu do upadłości konsumenckiej będą miały ustalony Plan Spłaty Wierzycieli, chyba że za umorzenie bez ustalenia PSW przemawiają względy słuszności bądź względy humanitarne.

 

DOSTĘPNOŚĆ, PEWNOŚĆ, CZAS, KOSZT

Można dokonać oceny Nowej Upadłości Konsumenckiej 2019 pod kątem czterech wskaźników:

 

DOSTĘPNOŚĆ UPADŁOŚCI KONSUMENCKIEJ

Drzwi do ogłoszenia upadłości konsumenckiej zostało bardzo szeroko otwarte dzięki automatyzmowi ogłoszenia upadłości. Bardzo wiele osób nie mogących obecnie starać się o ogłoszenie upadłości z uwagi na oczywistą winę w niewypłacalności oraz byłych przedsiębiorców, w tym członków zarządu spółki z o.o. dostało szansę na oddłużenie. Co istotne, również osoby, wobec których oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej na podstawie przepisów obowiązujących w okresie 2015-2018. Sama jednakże dostępność procedury upadłościowej nie może być decydująca w analizie korzyści dla dłużnika.

PEWNOŚĆ ODDŁUŻENIA

Ryzyko umorzenia postępowania na pewno wzrośnie na skutek rygoryzmu oceny upadłego, możliwych wrogich działań wierzycieli i transparentności sytuacji dłużnika zapewnionej dzięki Krajowemu Rejestrowi Zadłużonych. Prawdopodobieństwo oddłużenia w chwili ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest mniejsze niż w przypadku przepisów Upadłości Konsumenckiej  2015-2018.

CZAS KONIECZNY DO ODDŁUŻENIA

W większości przypadków postępowania nie będą krótsze ze względu na zwiększoną liczbę wniosków o ogłoszenie upadłości, niską efektywność sądów oraz bardziej skomplikowaną procedurę. A w większej liczbie przypadków będą ustalane Plany Spłaty Wierzycieli z uwagi na dopuszczenie do upadłości konsumenckiej osób, które na to nie miałyby szansy na podstawie przepisów dotychczasowych.

KOSZT ODDŁUŻENIA DLA DŁUŻNIKA

W większości przypadków ustalanie PSW będzie zasadą i wydłuży się czas trwania PSW, a to wobec bardzo sprecyzowanych przesłanek oddłużenia bez PSW, rygoryzmu oceny dłużnika skutkującego ustalaniem winy w niewypłacalności oraz jako naturalna reakcja na bardzo szerokie otwarcie dostępu do upadłości konsumenckiej.  To wszystko wpłynie na to, że statystycznie rzecz biorąc koszt umorzenia zobowiązań dla upadłego wzrośnie. Upadły będzie musiał spłacać swoich wierzycieli w większym stopniu niż dotychczas.

Bardzo szeroki dostęp do upadłości konsumenckiej z możliwością oddłużenia zostanie okupiony przez dłużników wysoką ceną. Nieograniczona wręcz dostępność upadłości konsumenckiej i możliwości oddłużenia  w zamian za większe ryzyko niepowodzenia, dłuższy czas trwania spłat, a tym samym wyższy poziom spłat dla wierzycieli. Cena za otrzymaną drugą szansę, za życie bez długów nie wydaje się jednak pomimo wszystko wygórowana, a znakomita większość dłużników niewypłacalnych będzie gotowa ją ponieść. Ważne jednak, aby te niedogodności upadłości konsumenckiej były znane dłużnikowi przed złożeniem wniosku.

 

Adam Sójka / Upadlosckonsumencka.pl

 

No Comments

Post a Comment

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.