Różnice między upadłością konsumencką a upadłością przedsiębiorcy (osoby fizycznej)




Kwestią nadzwyczaj często podnoszoną przez osoby niewypłacalne jest różnica w przepisach prawnych dotyczących niewypłacalnych osób fizycznych posiadającymi status konsumenta a tymi osobami, które prowadzą działalność gospodarczą.

Dopóki przedsiębiorca będący osobą fizyczną pozostaje wpisany do właściwego rejestru przedsiębiorców oraz przez okres jednego roku od chwili wykreślenia z tego rejestru, dopóty przysługuje mu zdolność upadłościowa dla przedsiębiorców. Z chwilą upływu tego terminu były już przedsiębiorca uzyskuje konsumencką zdolność upadłościową i wszelkie przywileje wynikające z tego faktu dla niewypłacalnego dłużnika.

W czym oba powyższe postępowania się różnią ?

 

CEL POSTĘPOWANIA.

W przypadku przedsiębiorców postępowanie upadłościowe likwidacyjne ma charakter wybitnie windykacyjny, a celem postępowania jest zaspokojenie wierzycieli w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą – dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Wskazuje na to m.in. fakt, że w przypadku, gdy przedsiębiorca nie posiada majątku mogącego chociażby pokryć koszty postępowania wniosek o upadłość musi zostać oddalony. Przedsiębiorca ma również przywilej umorzenia niewykonanych w toku postępowania upadłościowego zobowiązań, jednakże dotyczy on jedynie tych spośród nich, którzy dysponują majątkiem umożliwiającym w ogóle ogłoszenie upadłości. Natomiast w przypadku konsumentów (nie-przedsiębiorców) celem postępowania – równorzędnym wobec maksymalnego zaspokojenia wierzycieli – staje się uzyskanie przez rzetelnego dłużnika możliwości oddłużenia.

 

OBOWIĄZEK ZŁOŻENIA WNIOSKU O UPADŁOŚĆ.

Przedsiębiorca ma prawny obowiązek złożyć wniosek w określonym terminie – konsument nie ma takiego obowiązku. Realizacja tego obowiązku jest zabezpieczona sankcją odszkodowawczą oraz karną przedsiębiorcy niewypłacalnego.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest przywilejem dla dłużnika i z tego względu skorzystanie z niej obwarowane jest szczególnymi warunkami. Złożenie zatem wniosku o upadłość konsumencką ma charakter dobrowolny.

Przedsiębiorca ma obowiązek złożenia wniosku w przypadku swojej niewypłacalności i nie przewiduje się żadnych przesłanek szczególnych takiego wniosku, a w szczególności braku winy w niewypłacalności, jak w przypadku konsumentów.  Dopiero na etapie oddłużenia, po zakończeniu likwidacji jego majątku, przedsiębiorca musi spełnić szczególne warunki dla możliwości umorzenia niezaspokojonych wierzytelności.

 

BRAK MAJĄTKU DŁUŻNIKA TZW. UBÓSTWO MASY A KOSZTY POSTĘPOWANIA.

Brak majątku dłużnika w postaci dóbr trwałego użytku bądź dochodów jest nieusuwalną przeszkodą dla skutecznego przeprowadzenia postępowania upadłościowego przedsiębiorcy. Stan ubóstwa masy skutkuje obligatoryjnym dla sądu oddaleniem wniosku przedsiębiorcy o upadłość (co uniemożliwia również jego oddłużenie) i skazaniem przedsiębiorcy na toczenie się przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Natomiast w przypadku konsumenta brak majątku mogącego zaspokoić częściowo wierzycieli, a przede wszystkim koszty postępowania (8-15 tys. złotych),  nie stanowi przeszkody dla przeprowadzenia konsumenckiego postępowania upadłościowego w całości, włącznie z możliwością oddłużenia.

 

WYMAGANIA FORMALNE WNIOSKU O UPADŁOŚĆ.

Wniosek o upadłość konsumencką musi spełniać mniejsze wymagania formalne, tak w zakresie treści jak i liczby załączników do wniosku.

 

WYMAGANA LICZBA WIERZYCIELI NIEWYPŁACALNEGO DŁUŻNIKA.

Postępowanie upadłościowe przedsiębiorcy ma za zadanie uregulowanie wspólnego dochodzenia roszczeń przez wielu wierzycieli wobec jednego niewypłacalnego dłużnika. Dlatego też warunkiem ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy jest istnienie minimum dwóch wierzycieli. W przypadku natomiast konsumenta – z racji celu postępowania, którym jest oddłużenie – nie istnieje konieczność występowania zadłużenia wobec minimum dwóch podmiotów. Wierzyciel może być tylko jeden np. bank, który udzielił kredytu hipotecznego na zakup nieruchomości.

 

SZCZEGÓLNE WARUNKI SPRZEDAŻY  MIESZKANIA / DOMU UPADŁEGO.

Tylko w upadłości konsumenckiej występuje uprzywilejowanie upadłego w zakresie likwidacji (sprzedaży przez syndyka) mieszkania lub domu poprzez wydzielenie z masy upadłości kwoty na czynsz najmu lokalu mieszkalnego dla upadłego. Mieszkanie bądź dom przedsiębiorcy jest składnikiem masy upadłości podlegającym ogólnym zasadom likwidacji, a jego potrzeby mieszkaniowe nie są uwzględniane w postępowaniu w żaden szczególny sposób.

 

POSTĘPOWANIE NAPRAWCZE DLA OSÓB ZAGROŻONYCH NIEWYPŁACALNOŚCIĄ.

Postępowanie naprawcze ma na celu zapobieganie popadnięciu w stan niewypłacalności przedsiębiorcy nadmiernie zadłużonemu. Brak odpowiednika postępowania naprawczego w przypadku konsumentów. Zagrożony niewypłacalnością konsument może korzystać jedynie z pozasądowych metod regulowania stosunków cywilnoprawnych z wierzycielami.

 

PLAN SPŁATY WIERZYCIELI.

Plan spłaty wierzycieli jest szczególnym rozwiązaniem o charakterze nieobowiązkowym, dostępnym wyłącznie dla konsumentów korzystających z przywileju upadłości konsumenckiej. Przedsiębiorcy nie mają obowiązku ratalnej spłaty zadłużenia w ramach upadłości likwidacyjnej przed uzyskaniem oddłużenia. Wykonanie bowiem planu spłaty wierzycieli warunkuje konsumentowi dostęp do umorzenia niezaspokojonych zobowiązań (co do zasady, istnieje bowiem możliwość pomięcia etapu planu spłaty). Długi przedsiębiorcy indywidualnego sąd umarza już po spieniężeniu majątku upadłego, jednakże pod szczególnymi warunkami.

 

ODDŁUŻENIE.

Jeżeli upadły wykonał plan spłat wierzycieli  sąd ma obowiązek umorzyć niezaspokojone zobowiązania upadłego.

Przedsiębiorca indywidualny ma możliwość oddłużenia jedynie w przypadku, jeżeli przyczyną jego niewypłacalności były okoliczności wyjątkowe i niezależne.

W przypadku konsumenta katalog wierzytelności, które nie mogą zostać umorzone z uwagi na szczególnych charakter wierzytelności jest większy.

 

UMORZENIE POSTĘPOWANIA.

Dla konsumenta jest to sankcja, bowiem konsumenckie postępowanie upadłościowe toczy się wyłącznie w interesie dłużnika i na jego wniosek. W przypadku przedsiębiorcy postępowanie prowadzi się dalej w interesie wierzycieli (tylko przypadki określone w art. 361 PUN dają możliwość umorzenia). Interes wierzycieli nakazuje kontynuację postępowania upadłościowego wobec przedsiębiorcy.

 

UKŁAD Z WIERZYCIELAMI.

Tylko przedsiębiorcy mogą od początku tzn. już we wniosku o ogłoszenie upadłości żądać ogłoszenia upadłości układowej. Natomiast konsumenci dopiero po ogłoszeniu upadłości (mającej charakter wyłącznie likwidacyjny) i tylko do momentu zakończenia likwidacji masy upadłości mogą złożyć wniosek o zwołanie zgromadzenia wierzycieli celem zawarcia układu. Próby zawarcia układu nie powodują zasadniczo wstrzymania normalnego toku postępowania upadłościowego w wersji likwidacyjnej.