Wyrok karny czyni zobowiązanie nieumarzalnym. Z korzyścią dla wierzyciela.




Prawie każdy rodzaj długu może zostać umorzony po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego w całości, niezależnie od jego wysokości i charakteru, z wyłączeniem wyraźnie określonych kategorii zobowiązań.

Jeden rodzaj zobowiązania, a mianowicie związanego z popełnieniem przestępstwa, wydaje się być o tyle istotny, że w zależności od tego, czy zostanie stwierdzony w wyroku karnym skazującym, czy też wierzyciel zadowoli się jedynie wyrokiem zasądzającym zapłatę, będzie albo nieumarzalne albo umarzalne. Istnieje zatem możliwość przekształcenia zobowiązania umarzalnego w zobowiązanie nieumarzalne, z niewątpliwą korzyścią dla wierzyciela.

Zobowiązania niepodlegające umorzeniu w postępowaniu upadłościowym

Część długów nie podlega jednak umorzeniu. Zgodnie z art. 491 21 ust. 2 Pr.U. są to:
– zobowiązania o charakterze alimentacyjnym,
– zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
– zobowiązania do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
– zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie,
– zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
– zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Wskazana powyżej lista wyłączeń ma charakter zamknięty. W konsekwencji wszystkie pozostałe zobowiązania podlegają umorzeniu w ramach postępowania upadłościowego.

Zobowiązania wynikające z popełnienia przestępstwa
To samo zobowiązanie może być jednak umarzalne lub nieumarzalne, w zależności od tego, czy jego zasądzenie nastąpi wyłącznie w postępowaniu cywilnym, czy jako zobowiązanie do naprawienia szkody w orzeczeniu sądu karnego. Dotyczy to sytuacji, w której źródłem zobowiązania jest popełnienie przestępstwa.

Umarzalność zobowiązania zasądzonego w postępowaniu cywilnym
W sytuacji, w której wierzyciel dochodzi swoich roszczeń jedynie na drodze postępowania cywilnego i w konsekwencji uzyskuje prawomocne orzeczenie, w którym sąd zasądza od dłużnika zapłatę, bez stwierdzenia przestępstwa w wyroku karnym skazującym, musi liczyć się z tym, że jeśli wobec dłużnika zostanie skutecznie przeprowadzone postępowanie upadłościowe – zobowiązanie to ulegnie umorzeniu. Nie będzie ono bowiem kwalifikowane jako należące do zamkniętego katalogu zobowiązań nieumarzalnych.

Z korzyścią dla dłużnika
Jest to niewątpliwe sytuacja korzystna dla dłużnika dążącego do ogłoszenia swojej upadłości, ponieważ jego celem w postępowaniu upadłościowym jest uzyskanie całkowitego oddłużenia – umorzenia wszystkich ciążących na nim zobowiązań.

Nieumarzalne zobowiązanie wynikające z przestępstwa
Jeśli jednak w takiej sytuacji zostanie wydany wyrok skazujący, w którym sąd zasądzi również środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody wierzyciel zyskuje pewność, że w przypadku ewentualnego postępowania upadłościowego to zobowiązanie dłużnika nie będzie umorzone. Art. 491(21) ust. 2 Pr.U. wyraźnie stanowi bowiem, że umorzeniu nie podlegają zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem. Jest to uzasadnione niedopuszczalnością wykorzystania upadłości konsumenckiej do uniknięcia odpowiedzialności za popełnienie przestępstwa. Co więcej, wydaje się, że do uznania zobowiązania za nieumarzalne na tej podstawie wystarczy sam wyrok karny skazujący bez orzeczenia środka karnego. Taki wniosek należałoby wysnuć z celu postępowania upadłościowego i jego funkcji – nie powinny być umarzane zobowiązania wynikające z faktu popełnienia przez dłużnika przestępstwa, niezależnie od tego czy zostało to zobowiązania objęte środkiem karnym w wyroku sądu karnego.

Z korzyścią dla wierzyciela
Stanowi to rozwiązanie korzystne dla wierzyciela, bowiem zyskuje on gwarancję, że jego zobowiązanie nie ulegnie umorzeniu w postępowaniu upadłościowym. Ponadto przeprowadzenie postępowania karnego wiąże się ze znacznie niższymi kosztami niż te, które należy ponieść w postępowaniu cywilnym.

Co może zrobić dłużnik?
W przypadku, gdy do powstania zobowiązania dochodzi w wyniku popełnienia przez dłużnika przestępstwa, by osiągnąć swoje cele w postępowaniu upadłościowym powinien on dążyć do zniechęcenia wierzyciela od złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, a tym samym wszczęcia postępowania karnego. W sytuacji, w której popełnienie przez dłużnika przestępstwa nie będzie stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu karnego, jego zobowiązanie będzie miało jedynie charakter cywilny, a w konsekwencji zostanie umorzone w postępowaniu upadłościowym.

Do czego powinien dążyć wierzyciel?
Wierzyciel natomiast dla zabezpieczenia swoich interesów w przedmiotowej sytuacji nie powinien zadowalać się orzeczeniem sądu cywilnego. By zyskać pewność, że zobowiązanie dłużnika wobec niego nie zostanie umorzone w postępowaniu upadłościowym- wierzyciel musi starać się o uzyskanie prawomocnego skazującego wyroku karnego, w którym wobec dłużnika zostanie orzeczony obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem.

Zgodnie z art. 49a Kodeksu postępowania karnego pokrzywdzony, a także prokurator może aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć wniosek, o którym mowa w art. 46 § 1 Kodeksu karnego. Art. 46 § 1 Kodeksu karnego stanowi natomiast, że w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody.

Wierzyciel będąc pokrzywdzonym przestępstwem popełnionym przez dłużnika ma więc prawo do złożenia wniosku o orzeczenie obowiązku naprawiania szkody, a sąd musi taki wniosek uwzględnić, w razie wydania wyroku skazującego.

Paradoksalnie, w przypadku większej ilości zobowiązań ujawnionych przez dłużnika we wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej objętych umorzeniem, jedno zobowiązanie nieumarzalne radykalnie zmienia położenie wierzyciela będącego jego dysponentem. Po umorzeniu bowiem pozostałych zobowiązań zmienia się sytuacja finansowa takiego dłużnika i jego nastawienie względem wierzyciela. Znacząco zwiększa się jego możliwość spłaty jedynego pozostającego w mocy zobowiązania nieumarzalnego. To jedyny przypadek, gdy wierzyciel cieszy się z ogłoszenia upadłości konsumenckiej i umorzenia zobowiązań swojego dłużnika !